Các Loài Chim Nuôi Phổ Biến Nhưng Có Trong Sách Đỏ Việt Nam: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Lời Khuyên Bảo Vệ

Trong thế giới thú chơi chim cảnh tại Việt Nam, nhiều loài chim hót hay, ngoại hình đẹp đã trở thành "người bạn" quen thuộc của hàng ngàn người đam mê. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng một số các loài chim nuôi phổ biến nhưng có trong sách đỏ đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Sách Đỏ Việt Nam, do Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) biên soạn, liệt kê các loài động vật nguy cấp cần bảo vệ. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các loài chim nuôi phổ biến trong sách đỏ, lý do chúng bị đe dọa, quy định pháp luật liên quan, và cách đóng góp vào việc bảo tồn. Nếu bạn đang tìm kiếm thông tin về chim nuôi trong sách đỏ Việt Nam, đây là hướng dẫn toàn diện để tránh vi phạm pháp luật và bảo vệ đa dạng sinh học.

 Tại Sao Một Số Loài Chim Nuôi Phổ Biến Lại Có Trong Sách Đỏ?

Sách Đỏ Việt Nam là tài liệu khoa học ghi nhận các loài động vật và thực vật bị đe dọa ở các mức độ khác nhau: Nguy cấp (EN), Rất nguy cấp (VU), và Cực kỳ nguy cấp (CR). Nhiều loài chim nuôi phổ biến nhưng có trong sách đỏ bị ảnh hưởng bởi săn bắt quá mức, mất môi trường sống do đô thị hóa, và buôn bán trái phép. Theo Thông tư 27/2025/TT-BNNMT, các loài này được phân loại vào nhóm IB (ưu tiên bảo vệ) hoặc IIB (nguy cấp, quý hiếm), cấm buôn bán, kinh doanh mà không có giấy phép. Việc nuôi chim cảnh phổ biến đã vô tình góp phần làm giảm số lượng cá thể trong tự nhiên, dẫn đến tình trạng khan hiếm.

Ví dụ, từ năm 2023, một số loài như họa mi đã chính thức được đưa vào Sách Đỏ do số lượng suy giảm mạnh. Nếu không hành động kịp thời, chúng ta có thể mất đi những tiếng hót quen thuộc mãi mãi.

 Danh Sách Các Loài Chim Nuôi Phổ Biến Trong Sách Đỏ Việt Nam

Dưới đây là một số các loài chim nuôi phổ biến nhưng có trong sách đỏ được nhiều người yêu thích. Chúng thường được nuôi để nghe hót, thi đấu, hoặc làm cảnh. Tôi sẽ liệt kê chi tiết về đặc điểm, lý do nguy cấp, và quy định pháp lý dựa trên dữ liệu từ Sách Đỏ và các văn bản pháp luật.

 1. Chim Họa Mi (Garrulax canorus) - Nhóm IIB

Họa mi là một trong những loài chim nuôi phổ biến trong sách đỏ nhất tại Việt Nam, nổi tiếng với giọng hót du dương, đa dạng. Loài này có bộ lông nâu xám, mắt trắng, và thường được nuôi trong lồng để thi hót. Tuy nhiên, họa mi đã được liệt kê trong Sách Đỏ từ năm 2023 do săn bắt quá mức và mất rừng.

- Lý do nguy cấp: Số lượng giảm mạnh ngoài tự nhiên, mức độ VU (rất nguy cấp).

- Quy định: Cấm buôn bán, chỉ được nuôi nếu có nguồn gốc hợp pháp (không từ tự nhiên). Vi phạm có thể bị phạt hành chính lên đến hàng chục triệu đồng.

- Lời khuyên: Chọn mua từ trại nuôi hợp pháp để tránh góp phần vào buôn lậu. 

Đọc thêm: Mẹo nuôi chim Họa Mi hót hay và phát triển tốt 

2. Chim Chích Chòe Lửa (Copsychus malabaricus) - Nhóm IIB

Chích chòe lửa, hay còn gọi là chòe lửa, là chim nuôi phổ biến nhưng có trong sách đỏ nhờ giọng hót mạnh mẽ và ngoại hình bắt mắt với bộ lông đen bóng, đuôi dài. Nhiều người nuôi để thi đấu hoặc làm cảnh, nhưng loài này đang bị đe dọa nghiêm trọng.

- Lý do nguy cấp: Săn bắt để nuôi cảnh dẫn đến suy giảm quần thể, mức độ EN (nguy cấp).

- Quy định: Thuộc nhóm IIB, cấm kinh doanh; nuôi cá nhân cần giấy phép nếu từ nguồn rừng.

- Lời khuyên: Ưu tiên nhân giống tại nhà thay vì bắt từ tự nhiên để bảo vệ loài.

Đọc thêm:  Chăm Sóc Chích Chòe Mùa Thay Lông Hướng Dẫn Chi Tiết Và Hiệu Quả

 3. Chim Khướu (Các Loài Như Pterorhinus chinensis - Khướu Bạc Má) - Nhóm IIB

Khướu là dòng chim hót hay, tính tình hung hăng, được nhiều nghệ nhân nuôi để thi. Các loài khướu bạc má, khướu đầu trắng... đều nằm trong các loài chim nuôi phổ biến trong sách đỏ do số lượng giảm nhanh chóng. 

- Lý do nguy cấp: Mất môi trường sống và buôn bán, mức độ VU-EN.

- Quy định: Cấm buôn bán theo Nghị định 84/2021/NĐ-CP; chỉ nuôi từ nguồn nhân tạo.

- Lời khuyên: Tham gia các hội bảo tồn để học cách nuôi bền vững.

Đọc thêm: Hướng Dẫn Nuôi Chim Khướu Cho Người Mới Bắt Đầu

 4. Chim Yểng (Gracula religiosa) - Nhóm IIB

Yểng, hay nhồng, là loài chim nuôi phổ biến nhưng có trong sách đỏ nhờ khả năng bắt chước tiếng người và giọng hót vui nhộn. Loài này thường được nuôi để "nói chuyện" hoặc làm bạn đồng hành.

- Lý do nguy cấp: Buôn bán quốc tế và mất rừng, mức độ NT (gần nguy cấp) nhưng ở Việt Nam là IIB.

- Quy định: Cấm tàng trữ, buôn bán nếu không có giấy phép; phạt nặng nếu vi phạm.

- Lời khuyên: Chọn giống lai hoặc từ trại để tránh rủi ro pháp lý.

Đọc thêm: Kỹ thuật nuôi chim cảnh dành cho người mới bắt đầu

 5. Các Loài Vẹt (Như Psittacula alexandri - Vẹt Ngực Đỏ) - Nhóm IIB

Vẹt ngực đỏ là một ví dụ điển hình cho chim nuôi phổ biến trong sách đỏ, được yêu thích nhờ màu sắc rực rỡ và khả năng học nói. Tuy nhiên, buôn lậu vẹt từ rừng đang đẩy loài này đến bờ tuyệt chủng.

- Lý do nguy cấp: Săn bắt và mất habitat, mức độ VU.

- Quy định: Thuộc nhóm IIB, cấm xuất nhập khẩu mà không có CITES.

- Lời khuyên: Mua từ nguồn uy tín và đăng ký với cơ quan chức năng.

Đọc thêm:  Cách Chăm Sóc Vẹt Lovebird Cho Người Mới — Hướng Dẫn Đầy Đủ

 Quy Định Pháp Luật Về Nuôi Chim Trong Sách Đỏ

Theo Nghị định 84/2021/NĐ-CP và Thông tư 27/2025/TT-BNNMT, việc nuôi, buôn bán các loài chim nuôi phổ biến nhưng có trong sách đỏ phải tuân thủ nghiêm ngặt:

- Nhóm IB: Ưu tiên bảo vệ, cấm hoàn toàn khai thác từ tự nhiên.

- Nhóm IIB: Cho phép nuôi nhưng cấm kinh doanh, cần giấy phép cho vận chuyển.

- Hình thức xử phạt: Phạt tiền từ 10-500 triệu đồng, thậm chí truy cứu hình sự nếu buôn lậu quy mô lớn.

Nếu bạn đang nuôi, hãy kiểm tra nguồn gốc và liên hệ Chi cục Kiểm lâm địa phương để đăng ký.

 Xu hướng nuôi chim cảnh đang chuyển dịch sang bền vững. Thay vì săn bắt, hãy quảng bá các trại nhân giống để bảo vệ môi trường. Bạn có thể tham gia cộng đồng trên Facebook hoặc TikTok để chia sẻ kinh nghiệm, như các nhóm thảo luận về chim nuôi trong sách đỏ Việt Nam. Hãy nhớ, bảo tồn không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách để thú chơi chim tồn tại lâu dài.